Otizmde İlk Hedef Konuşmak mı, İletişim Kurmak mı?

Otizm tanısı alan birçok çocuğun ailesi için ilk ve en büyük beklenti, çocuğunun konuşmaya başlamasıdır. "İlk kelimesini ne zaman söyleyecek?", "Ne zaman cümle kuracak?" gibi sorular oldukça yaygındır. Ancak konuşma terapisinde ilk hedef her zaman konuşmayı öğretmek değildir. Çünkü etkili bir iletişim kurabilmek, kelimeleri söyleyebilmekten çok daha geniş bir beceridir.

İletişim ve konuşma aynı şey değildir

Konuşma; sesleri, kelimeleri ve cümleleri kullanarak kendimizi ifade etme biçimidir. İletişim ise ihtiyaçlarımızı, düşüncelerimizi ve duygularımızı başkalarına aktarabilmemizi sağlayan çok daha kapsamlı bir süreçtir. Bir çocuk konuşmadan da iletişim kurabilir. Örneğin;

• İstediği oyuncağı işaret edebilir.
• Size bakarak yardım isteyebilir.
• Elinizden tutup istediği yere götürebilir.
• Jest ve mimiklerini kullanabilir.
• Resim, kart veya alternatif iletişim yöntemlerinden faydalanabilir. Bu davranışların tamamı iletişimin bir parçasıdır.

Neden önce iletişim becerileri desteklenir?

Bir çocuk iletişim kurmanın işe yaradığını fark ettiğinde, çevresiyle etkileşim kurmaya daha istekli olur. Bu süreç, konuşmanın gelişmesi için de önemli bir temel oluşturur. Konuşma terapisinde öncelikle şu beceriler desteklenebilir:

• Ortak dikkat kurabilme
• İsmi söylendiğinde tepki verme
• Sıra alma becerisi
• Taklit becerileri
  
• İsteklerini uygun yollarla ifade edebilme
  
• Göz teması ve sosyal etkileşim
  
  Bu beceriler geliştikçe konuşma da daha doğal bir şekilde ilerleyebilir.
  
  

Çocuğum konuşmuyorsa iletişim kurmayı öğrenebilir mi?

Evet. Konuşmayan birçok çocuk, uygun destekle etkili iletişim kurmayı öğrenebilir. Bazı çocuklar zamanla konuşmaya başlarken, bazıları ise jestler, resimli iletişim sistemleri veya teknolojik destekli iletişim yöntemlerinden yararlanabilir.

Buradaki amaç, çocuğun ihtiyaçlarını ifade edebilmesi ve çevresiyle anlamlı bir iletişim kurabilmesidir.

Aileler evde neler yapabilir?

İletişim becerilerini desteklemek için günlük yaşam büyük bir fırsattır.

• Çocuğun ilgisini takip edin.
  
• İsteklerini ifade etmesi için kısa süre bekleyin.
  
• İşaret etme ve bakışlarını fark edip karşılık verin.
  
• Günlük rutinlerde bol bol karşılıklı oyun oynayın.
  
• Her iletişim girişimini olumlu şekilde destekleyin.
  
  Küçük görünen bu etkileşimler, iletişim gelişimi için oldukça değerlidir.
  
  

Otizmde amaç yalnızca kelimelerin sayısını artırmak değildir. Asıl hedef, çocuğun çevresiyle anlamlı ve işlevsel bir iletişim kurabilmesidir. İletişim becerileri güçlendikçe, birçok çocukta konuşma gelişimi de daha sağlam bir temel üzerine inşa edilir. Bu nedenle terapi sürecinde "Önce iletişim, sonra konuşma" yaklaşımı sıklıkla benimsenir.