Çocuğum Konuşsun Diye Onun Yerine Konuşuyor Olabilir miyim?

Çocuğunuz bir şey istediğinde daha söylemeden ne istediğini tahmin ediyor musunuz?

“Su istiyorsun, değil mi?”

“Top mu istiyorsun?”

“Evet, bu kırmızı araba.”

Bunları çoğu zaman çocuğumuza yardımcı olmak, onu anlamak ve iletişimi kolaylaştırmak için yapıyoruz. Ancak bazen iyi niyetle yaptığımız bu yardım, çocuğun kendi iletişim girişimini başlatması için gereken fırsatı azaltabilir.

Peki çocuğumuzun konuşmasını desteklerken ona ne kadar yardım etmeli, ne zaman geri çekilmeliyiz?

Çocuğun yerine konuşmak ile ona model olmak aynı şey değil

Çocuğunuz bir oyuncağı gösterdiğinde hemen “Araba istiyorsun.” diyerek onun yerine konuşmak yerine, kısa bir süre bekleyebilirsiniz.

Belki çocuk “araba” diyecek, belki bir ses çıkaracak, belki işaret edecek ya da size bakarak iletişim kurmaya çalışacak. Burada amaç çocuğu “Hadi söyle.” diyerek zorlamak değil, ona iletişim kurabileceği bir alan bırakmaktır.

Çocuk bir kelime söylediğinde ise siz onun ifadesini genişletebilirsiniz. Örneğin “araba” dediğinde “Evet, araba gidiyor.” diyerek ona doğal bir dil modeli sunabilirsiniz.

Yani mesele daha az konuşmak değil; doğru zamanda konuşmak ve çocuğa da konuşacak bir alan bırakmaktır.

Bazen birkaç saniye beklemek bile önemlidir

Çocuklarla iletişim kurarken yetişkinler çoğu zaman hızlı davranır. Soru sorar, cevabı beklemeden kendisi cevaplar veya çocuğun ne istediğini hemen tahmin eder. Oysa kısa bir bekleme süresi çocuğa:

“Şimdi sıra sende.”

mesajı verebilir.

Örneğin çocuğunuz size boş bardağı uzattığında hemen “Su istiyorsun.” demek yerine bakışını ona yöneltip birkaç saniye bekleyebilirsiniz. Çocuk bir ses, kelime, işaret veya başka bir iletişim davranışıyla yanıt verirse bunu kabul edip iletişimi sürdürebilirsiniz.

Bu bekleme, çocuğu sınamak için değil, iletişim başlatmasına fırsat vermek için yapılır.

Yapılan çalışmalar ne söylüyor?

Araştırmalar, ebeveynin çocukla yalnızca ne kadar konuştuğunun değil, çocuğun iletişim girişimlerine nasıl yanıt verdiğinin ve karşılıklı etkileşimin niteliğinin de önemli olduğunu gösteriyor. Özellikle gelişimsel dil bozukluğu riski taşıyan çocuklarla ilgili yapılan çalışmalar; ebeveynin duyarlı ve çocuğun iletişim girişimlerine yanıt veren bir tutum sergilemesi ile çocukların dil ve iletişim becerileri arasında ilişkiler bulunduğunu ortaya koyuyor.

Ayrıca yapılan kapsamlı bir sistematik derleme ve meta-analiz, ebeveynin aktif olarak dahil olduğu dil müdahalelerinin, dil gelişiminde risk taşıyan küçük çocukların dil sonuçlarını destekleyebildiğini gösteriyor.

Burada önemli olan nokta şu:

Ebeveynin çocuğa dil sunması kadar, çocuğun iletişime aktif olarak katılabilmesi de önemlidir.

Peki günlük hayatta ne yapabiliriz?

Bunun için özel bir etkinlik hazırlamanıza gerek yok. Yemek yerken, oyun oynarken, giyinirken veya dışarı çıkarken çocuğunuza küçük iletişim fırsatları bırakabilirsiniz.

Örneğin çocuğunuz istediği oyuncağa uzandığında hemen vermek yerine kısa bir süre bekleyebilir, göz teması kurabilir ve çocuğun herhangi bir iletişim girişimini kabul edebilirsiniz.

Çocuk “top” derse “Top istiyorsun.” diyerek ifadesini genişletebilirsiniz.

Burada amaç çocuğun her isteğini mutlaka kelimeyle ifade etmesini beklemek değildir. Bakış, jest, işaret, ses, kelime veya cümle gibi farklı iletişim yollarını da iletişim olarak kabul etmek önemlidir.

“Daha çok konuşsun” derken ona konuşacak alan bırakıyor muyuz?

Çocuğun dil gelişimini desteklemek, bütün gün onunla konuşmak anlamına gelmez. Bazen onun ilgisini takip etmek, söylediğini genişletmek, iletişim girişimine cevap vermek ve birkaç saniye beklemek çok daha değerli olabilir. Çünkü iletişim tek taraflı bir konuşma değildir.

Biz konuşuruz, çocuk cevap verir.

Çocuk bir şey başlatır, biz karşılık veririz.

Sonra yeniden çocuk…

İşte bu karşılıklı iletişim döngüleri, dil gelişiminin önemli bir parçasıdır.

Unutmayalım

Çocuğumuzun yerine her şeyi söylemek yerine, onun söyleyebilmesi için küçük alanlar açabiliriz.

Bazen çocuğun konuşmasını desteklemenin en güzel yollarından biri, biraz daha az konuşup ona biraz daha fazla sıra vermektir.