Çocuğunuzun Kelime Sayısı Kadar, Kelimeleri Nasıl Kullandığı da Önemli

“Çocuğum kaç kelime söylüyor?”

Ebeveynler çocuklarının dil gelişimini değerlendirirken çoğu zaman ilk olarak bu sorunun cevabını merak eder. Kelime sayısı elbette önemlidir. Ancak dil gelişimini anlamak için yalnızca kaç kelime söylendiğine bakmak yeterli değildir. Çünkü önemli olan sadece kaç kelime bildiği değil, bu kelimeleri iletişim içinde nasıl kullandığıdır.

Kelime bilmek ve dili kullanmak aynı şey değil

Bir çocuk birçok kelime söyleyebilir. Ancak bu kelimeleri yalnızca nesnelerin adını söylemek için kullanıyor ve iletişim başlatmakta, soru sormakta, cevap vermekte veya düşüncelerini paylaşmakta zorlanıyorsa dil gelişiminin başka bir boyutuna da bakmak gerekir. Örneğin çocuk “araba” diyebilir. Burada asıl önemli olan, bu kelimeyi sadece gördüğü arabayı adlandırmak için mi kullandığı, yoksa “araba gidiyor”, “araba düştü” gibi ifadelerle iletişimini genişletip genişletemediğidir. İşte burada pragmatik dil, yani dili sosyal iletişim amacıyla kullanma becerileri önem kazanır.

Yapılan çalışmalar ne söylüyor?

Yapılan çalışmalarda, dil gelişiminde zorlanma riski bulunan çocukların yalnızca kelime ve cümle üretiminde değil, dili sosyal iletişim amacıyla kullanma alanında da güçlükler yaşayabildiği görülüyor.

Türkçe konuşan 24–48 aylık çocuklarla yapılan bir çalışmada, gelişimsel dil bozukluğu açısından risk taşıyan çocukların erken sözel iletişim, kelime kullanımı ve karmaşık pragmatik dil becerilerinde tipik gelişim gösteren akranlarından daha düşük performans gösterdiği bulundu. Çalışma ayrıca ebeveynin çocuğa verdiği yanıtların ve etkileşim biçiminin çocukların iletişim becerileriyle ilişkili olduğunu gösterdi.

Bu nedenle çocuğun dil gelişimini değerlendirirken yalnızca “kaç kelime söylüyor?” değil, “bu kelimeleri ne amaçla ve nasıl kullanıyor?” sorusunu da sormak gerekir.

Peki evde ne yapabiliriz?

Çocuğunuz bir kelime söylediğinde hemen yeni bir kelime öğretmeye çalışmak yerine, onun söylediğini genişletebilirsiniz.

Örneğin çocuk “su” dediğinde “Su istiyorsun.”, “araba” dediğinde “Araba gidiyor.” diyerek çocuğun kullandığı kelimeyi doğal bir cümle içerisinde modelleyebilirsiniz.

Bunun yanında günlük yaşamda çocuğunuzun istekte bulunmasına, yorum yapmasına, soru sormasına, size cevap vermesine ve sizinle bir konu hakkında birkaç kez karşılıklı iletişim kurmasına fırsat verin.

Her anı bir soru-cevap çalışmasına dönüştürmek de gerekmez. Bazen çocuğun oyununa katılmak, yaptığı şeyi yorumlamak ve onun iletişim girişimlerine yanıt vermek çok daha doğal ve etkili bir etkileşim oluşturabilir.

“Kaç kelime söylüyor?” sorusunun yanına bir soru daha ekleyelim

Çocuğunuzun dil gelişimini gözlemlerken kendinize şunu da sorun:

“Çocuğum bildiği kelimeleri benimle iletişim kurmak için kullanıyor mu?”

Çünkü dil yalnızca kelimeleri bilmek değildir. İstemek, paylaşmak, yorum yapmak, soru sormak, cevap vermek, dikkat çekmek ve sohbeti sürdürmek de dil gelişiminin önemli parçalarıdır.

Çocuğunuzun kelime dağarcığı sınırlıysa, yeni kelimeleri öğrenmekte zorlanıyorsa, kelimeleri yalnızca belirli durumlarda kullanıyorsa veya iletişim başlatma ve sürdürmede belirgin güçlükler yaşıyorsa bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almak yol gösterici olabilir.