Sosyal (Pragmatik) İletişim Bozukluğu Nedir?

Çocuğunuz konuşabiliyor, kelimeleri doğru kullanabiliyor; ancak arkadaşlarıyla iletişim kurmakta, sohbeti sürdürmekte veya karşısındaki kişinin ne hissettiğini anlamakta zorlanıyor olabilir. Böyle durumlarda yalnızca “utangaç” ya da “sosyal değil” demek yerine, iletişimin nasıl kullanıldığına bakmak önemlidir. Sosyal (Pragmatik) İletişim Bozukluğu, kişinin dili sosyal ortamlarda uygun ve etkili bir şekilde kullanmakta zorlandığı bir iletişim bozukluğudur.

Pragmatik iletişim ne demek?

Pragmatik iletişim, dili yalnızca konuşmak için değil, başkalarıyla iletişim kurmak ve sosyal ilişkileri sürdürmek için kullanabilme becerisidir.

Örneğin çocuk;

• Sohbeti başlatabilir ve sürdürebilir.
• Konuşma sırasını takip edebilir.
• Konu değiştiğinde buna uyum sağlayabilir.
• Karşısındaki kişinin söylediklerini ve verdiği tepkileri dikkate alabilir.
• Ses tonunu ve konuşma şeklini ortama göre değiştirebilir.
• Şaka, ima veya dolaylı anlatımları anlayabilir.
• Karşısındaki kişinin duygu ve niyetlerini fark edebilir.
  
  Bu becerilerden bazıları belirgin şekilde zorlandığında sosyal iletişim alanında değerlendirme gerekebilir.
  
  

Sosyal (Pragmatik) İletişim Bozukluğu olan çocuklarda neler görülebilir?

Her çocukta aynı belirtiler görülmez. Ancak günlük yaşamda bazı durumlar daha sık fark edilebilir.

Konuşmayı başlatmakta zorlanabilir.

Arkadaşlarının yanına gitmek, oyuna katılmak veya konuşmayı başlatmak konusunda ne söyleyeceğini bilemeyebilir.

Sohbeti sürdürmekte zorlanabilir.

Sorulara cevap verse bile karşı tarafa soru sormayabilir, yalnızca kendi ilgilendiği konulardan bahsedebilir veya konuşmanın akışını takip etmekte zorlanabilir.

Konuşma sırasını takip etmek zor olabilir.

Karşısındaki kişi konuşurken araya girebilir ya da ne zaman konuşması gerektiğini fark etmekte zorlanabilir.

Karşısındaki kişinin duygu ve niyetini anlamakta zorlanabilir.

Bir arkadaşının sıkıldığını, üzgün olduğunu veya konuşmak istemediğini fark etmekte güçlük yaşayabilir.

Söylenmeyen anlamları anlamakta zorlanabilir.

İma, şaka, mecaz veya dolaylı ifadeler çocuk için kafa karıştırıcı olabilir.

Örneğin biri “Burada biraz sessiz olabilir miyiz?” dediğinde bunu yalnızca bir soru olarak algılayıp, aslında sessiz olması gerektiğini fark etmeyebilir.

Bu durum sadece “sosyallik” ile mi ilgilidir?

Hayır.

Çocuğun sosyal ortamlarda zorlanması her zaman sosyal (pragmatik) iletişim bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Utangaçlık, kaygı, gelişimsel farklılıklar, dil becerilerindeki güçlükler ve farklı nörogelişimsel durumlar benzer görünümlere yol açabilir. Bu nedenle yalnızca birkaç belirtiye bakarak tanı koymak doğru değildir.

Sosyal (Pragmatik) İletişim Bozukluğu değerlendirilirken çocuğun dil becerileri, sosyal iletişimi, günlük yaşamda iletişimi nasıl kullandığı ve gelişimsel öyküsü birlikte ele alınır.

“Konuşabiliyor, neden iletişim kurmakta zorlanıyor?”

Bu, ebeveynlerin en sık merak ettiği noktalardan biridir.

Çünkü konuşabilmek ile dili sosyal olarak etkili kullanabilmek aynı şey değildir. Bir çocuk çok sayıda kelime biliyor, uzun cümleler kuruyor ve hatta akademik olarak başarılı olabiliyor. Buna rağmen sohbeti başlatma, sürdürme, karşısındaki kişinin bakış açısını anlama veya sosyal ipuçlarını fark etme konusunda güçlük yaşayabilir. Bu nedenle iletişimi değerlendirirken yalnızca “Kaç kelime söylüyor?” sorusuna değil, “Dili başkalarıyla iletişim kurmak için nasıl kullanıyor?” sorusuna da bakmak gerekir.

Ne zaman bir uzmana başvurmalı?

Çocuğunuzun;

• Yaşıtlarıyla arkadaşlık kurmakta sürekli zorlandığını,
  
• Sohbeti başlatmak veya sürdürmekte güçlük yaşadığını,
  
• Karşılıklı iletişimde zorlandığını,
  
• Sosyal ipuçlarını anlamakta güçlük çektiğini,
  
• Şaka, ima veya dolaylı ifadeleri anlamakta zorlandığını,
  
• Konuşmalarının çoğunlukla tek yönlü ilerlediğini
  
  fark ediyorsanız, bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi yararlı olabilir.
  
  Erken fark etmek, çocuğun ihtiyaç duyduğu becerilerin desteklenmesini kolaylaştırabilir.
  

Unutmayın

İletişim yalnızca konuşmak değildir. Ne söylediğimiz kadar ne zaman söylediğimiz, nasıl söylediğimiz, karşımızdakini ne kadar anlayabildiğimiz ve iletişimi nasıl sürdürdüğümüz de önemlidir.